چگونه مسئولیت پذیری را در کودکان تقویت کنیم؟

مسئولیت

همه ما می‌دانیم که یادگیری کودکان از خانه آغاز می‌شود. کودکان یادگیری را از والدین‌شان و در خانه شروع می‌کنند. در کارهایی ساده مانند، غذا خوردن، راه رفتن و غیره والدین و افراد حاضر در خانه نقش بسیار مهمی دارند.
فرایند یادگیری همانگونه که برای کودکان ادامه‌دار است برای والدین نیز سیری مستمر دارد؛ چراکه روش آموزش کودک شما با سن، بلوغ و شرایط او تغییر می‌کند.
وظایف والدین در قبال فرزندان‌شان تنها شامل آموزش مسئولیت پذیری و انجام کارهای محوله نیست؛ بلکه والدین وظیفه دارند تا با تربیت صحیح، شهروندی مسئول و انسانی درستکار را تحویل جامعه دهند.
در اینجا به چندین روش آموزش مسئولیت پذیری به کودکان رسیدگی می‌کنیم؛ اما گفتنی‌ست همه این روش‌ها بستگی به سن، میزان بلوغ، محیط و شرایط کودک شما دارد.
جهت سهولت بررسی فرزندان را از نظر سنی به چهار دسته تقسیم کرده‌ایم:

  1. کودکان زیر ۳ سال
  2. پیش دبستان و سال‌‌های آغازین دبستان (۳ تا ۸ سال)
  3. سال‌های پایانی دبستان (۹ الی ۱۲ سال)
  4. نوجوانان (۱۳ الی ۱۸ سال)

کودکان زیر ۳ سال

از زمانی که کودک متولد می‌شود به محبت و توجه تمام وقت نیاز دارد. او نمی‌تواند به تنهایی کاری را انجام دهد و فقط با نشان دادن عکس العمل به افراد و محیط اطراف یاد می‌گیرد.
کودک از سن یک ‌سالگی به بعد باید قادر باشد فعالیت‌های زیر را انجام دهد:

      • به تنهایی بایستد و حتی چند قدمی راه برود.
      • صفحات کتاب یا مجلات را ورق بزند.
      • با پدر یا مادرش در پوشیدن لباس‌هایش همکاری کند.
      • قاشق و یا چنگال را به دست بگیرد و با بازی غذا بخورد.
      • فریاد بزند.
      • هنگام سلام یا خدافظی کردن بای‌بای کند.

پیش دبستانی و سال‌‌های آغازین دبستان (۳ تا ۸ سال)

هنگامی که کودک به سن ۳ سالگی نزدیک می‌شود، تغییرات زیادی در او نمایان می‌شود و به سمت رشد و پویایی حرکت می‌کند. در این مرحله برای آموزش مسئولیت به کودکان می‌توانید موارد زیر را اعمال کنید:

        • کارهای ساده‌ی روزمره مانند: نحوه غذا خوردن، مسواک زدن، لباس پوشیدن را به او آموزش دهید.
        • آموزش‎های مربوط به بهداشت و مراقبت از بدن را به کودک یاد دهید، چراکه در آینده بر رفتار‌های فردی او تأثیر گذار خواهد بود.
        • زمان بندی فعالیت‌ها را برای او شرح دهید، مثلا اینکه پس از بیدار شدن از خواب چه کارهایی را باید انجام دهد (مطالعه، بازی و غیره).
        • برقراری ارتباط سالم با کودک نیز یکی از الزامات تربیتی می‌باشد. کودک باید در مورد اطرافیان، مشکلات، مسائل و پرسش هایش سوال کند.
        • اطمینان حاصل کنید که کودک شاهد مکالمات و مشاجرات بزرگسالان نیست؛ زیرا این امر آسیب پذیری کودک را بالا می برد و بر روان او تأثیر منفی می‌گذارد.

در این رده سنی کودکان نه تنها چیزهای بسیاری را یاد می‌گیرند، بلکه سعی می‌کنند که آن‌ها را به تنهایی انجام دهند. حتی برخی از کودکان در صورتیکه به آن‌ها این اجازه داده شود، یاد می‌گیرند تا مستقلاً غذا بخورند. البته که باید آموزش‌های لازم به آن‌ها داده شود و اشتباهات‌شان اصلاح گردد. آن‌ها کارهای دیگری را نیز در این سن باید یاد بگیرند، مانند: بستن بند کفش و پوشیدن لباس به تنهایی.
اغلب والدین درباره اشتباهات فرزندان خود نگرانند؛ برای مثال دائما سعی دارند تا خودشان با قاشق در دهان فرزندشان غذا بگذارند؛ در صورتیکه باید به فرزندان‌شان فرصت اشتباه بدهند و سعی کنند تا خطای او را اصلاح کنند. البته که اجازه دادن یا ندادن والدین بستگی به شرایط خود آن‌ها دارد.
بیشتر والدین فکر می‌کنند که کودکان حداکثر ممکن را در مدرسه می‌آموزند؛ درصورتیکه کاملا اشتباه است. البته گفتنی‌ست امروزه خیلی از مدارس والدین را آموزش می‌دهند تا بتوانند بر عملکرد فرزندشان تأثیر مثبت بگذارند.
مدارس به قدری درگیر جنبه‌های علمی و تجاری هستند که به ندرت پیش می‌آید تا زمانی را برای آموزش‌های فردی به کودکان اختصاص دهند. شما شخصاً باید روی این آموزش‌های فردی کودکان کار کنید. قطعا هیچ مدرسه‌ای به کودک شما نحوه صحیح لباس پوشیدن، پس انداز پول و چنین مواردی را آموزش نمی‌دهد. آموزه‌ها بسیار قبل از سن مدرسه و با یادگیری پذیرفتن مسئولیت‌ها در خانه شروع می‌شوند.
به یاد داشته باشید، کودکانی که از سنین پایین مسئولیت‌پذیری را یاد گرفته‌اند، در سنین بالاتر شهروندان، رهبران، مدیران و حتی والدین موفق تری بوده‌اند.

سال‌های پایانی دبستان (۹ الی ۱۲ سال)

در این سن فرزند شما باید بتواند به تنهایی کارهای خود را انجام دهد و در کنار آن در فعالیت‌های روزمره نیز به شما کمک کند؛ مثلا باید قادر باشد که به تنهایی تکالیف مدرسه خود را انجام دهد و وسایلش را برای روز بعد آماده کند. علاوه بر آن کودک باید در کارهای کوچکی مانند استقبال از مهمانان، کار با ابزارآلات بی خطر مانند پیچ گوشتی، مرتب کردن کتاب‌ها و چنین فعالیت‌هایی همکاری کند.
برخی والدین، کودک را به خاطر رفتاری که از او سر می‌زند، سرزنش می‌کنند. درصورتیکه کودکان حاصل تربیت خوب یا بد والدین هستند؛ بنابراین با تمرکز بر نقاط قوت کودک به نتیجه بهتری دست خواهید یافت.
از نکات زیر برای آموزش مسئولیت پذیری در کودکان این رده سنی استفاده کنید:

باید‌ها و نباید‌ها

          • الگو شوید؛ برای مثال اگر به او می‌گویید که خوراکی‌های ناسالم نخورد، خودتان نیز باید از این قضیه پیروی کنید.
          • بایدها و نبایدها باید به طور شفاف مشخص شده باشند؛ اما اگر کودک دچار سردرگمی شد، او را تشویق کنید که با خیالی آسوده به صحبت کردن با شما بپردازد. اشتباهات کوچک می‌توانند به راحتی با یک هشدار ساده برای همیشه از بین بروند و تکرار نشوند.
          • اکثر والدین این عادت قدیمی را دارند که برای انجام بعضی اشتباهات کودک را تنبیه می‌کنند. این کار درصورتی باید انجام شود که کودک به قصد کار اشتباهی را انجام داده باشد. شما باید در نهایت مهربانی، منظور خود را به کودک بفهمانید تا او نیز در آینده قدردان این عطوفت شما باشد.

ملایمت

ملایمت و عطوفت بیش از حد با وجود سوءرفتارهای کودک یقینا شما را به دردسر خواهد انداخت. گرچه سوءرفتارهای کوچک موردی ندارند اما دیر یا زود کودک با خود فکر می‌کند که رفتار اشتباهی که از او سر می‌زند، درست است.

دخیل کردن کودک در کارها

            • کودکان در این سن باید تشویق به انجام کارهایی مانند تمیز کردن، کارهای کوچک آشپزخانه‌ای، شستن، آبیاری گیاهان و این قبیل فعالیت‌ها شوند. شما همچنین می‌توانید از کودک خود درخواست کنید که در چیدن میز غذا به شما کمک کند و پس از آن ظرف غذای خودش را بشوید. علاوه بر فعالیت‌های فوق، باید کودک را برای عملکرد خوب در مدرسه، ورزش و فوق برنامه‌ها تشویق کنید.
            • از مقایسه کردن کودک خود با دیگر کودکان به شدت اجتناب کنید.
            • هنگامی که دو یا چند فرزند دارید با آنها به‌طور یکسان رفتار کنید و آنان را در کارهایی که در انجام آنها مهارت بیشتری دارند، تشویق کنید؛ خواه درس، ورزش یا استعداد خاص دیگری باشد. زیرا در بین والدین تفکر اشتباهی که رایج است، این است که فرزندی که نمره بهتری می‌گیرد، موفق تر از سایرین است. موفقیت در زندگی صرفا در مورد عملکرد تحصیلی نیست-به یاد داشته باشید بسیاری از افرادی که دارای مدارک بالا مانند دکتری و کارشناسی ارشد هستند برای کسانی مانند “بیل گیتس” و “مایکل دل” کار می‌‌کنند.

ارزش‌ها و نظم و انضباط (دیسیپلین)

ارزش‌‌ها و نظم ‌و‌ انضباط باید از طریق داستان‌ها، به اشتراک گذاشتن تجربیات و اتفاقات فهمانده شوند. اینکه به کودک بفهمانیم که خیرخواه او هستیم اهمیت بسیاری دارد. این به کودک می‌فهماند که وقتی به او “نه” می‌گوییم تنها برای صلاح اوست. همچنین باید دیسیپلین خاصی را در نظر بگیرید اما در نظر داشته باشید که خانه شبیه حکومت نظامی نشود! برای مثال، فعالیت‌ها را اولویت بندی کنید؛ مثلا: درس خواندن، بازی، ورزش، مطالعه آزاد و فعالیت‌های اجتماعی همگی باید در زمان خود انجام شوند.

آموزش اکتشافی

              • در این سن کودکان می‌خواهند تا چیزهای جدیدی را کشف و تجربه کنند، مانند اردو رفتن با مدرسه و دوستان، شرکت در فعالیت‌های ورزشی و غیره. آنها را تشویق کنید تا علایق خود را پیدا کنند اما اطمینان حاصل کنید که در جمعی مناسب و تحت نظارت بزرگسالان قرار دارند.
              • مبلغی پول به کودک اختصاص دهید تا ببینید که پول خود را چگونه و در چه مواقعی خرج می‌کند.

نوجوانان (۱۳ الی ۱۸ سال)

مسئولیت‌هایی که در این سن فرزند می‌تواند اداره کند بسیار بزرگتر از قبل است، زیرا او دیگر یک بچه مدرسه‌ای معمولی نیست، بلکه یک نوجوان رشد یافته است. این مرحله، مرحله‌ای حیاتی است زیرا بچه‌ها در حال تبدیل به بزرگسالان هستند. پس علاوه بر تغییرات بیولوژیکی، شاهد تغییرات روان شناختی زیادی نیز خواهید بود. با این حال، فرزندانی که با ارزش‌های خوب و تعاملات مثبت تربیت شده‌اند قطعا به خوبی شکل گرفته‌اند و در حوزه‌های مختلف نیز به خوبی عمل می‌کنند.
برخی از نکات مورد بحث در ارتباط با کودکان رده‌‍‌های سنی پایین‌تر نیز در نوجوانان کابرد دارد، اما تغییر کوچکی رخ داده است؛ اینکه کودک شما، دیگر “کودک” نیست. آن‌ها گاهی در اواخر نوجوانی خواهان استقلال هستند. ممکن است از عطوفت و دخالت شما خوششان نیاید. با این حال شما می‌توانید بدون ورود به حریم شخصی آن‌ها، با یکدیگر رابطه خوبی داشته باشید.

مسئولیت‌ها

در این سن بیشتر نوجوانان توان کافی برای انجام کارهایی که بزرگسالان نیز انجام می‌دهند را دارند؛ اما سعی کنید با آن‌ها ارتباطی برقرار کنید تا از سوءتفاهمات احتمالی جلوگیری شود.
حال شما می‌توانید مسئولیت‌های بزرگتری را به فرزندتان بسپارید، مانند: آشپزی، گذاشتن پول در بانک، پرداخت قبوض و غیره.
با این حال، این بدان معنی نیست که آن‌ها باید این کارها را روزمره انجام دهند و می‌توانند در زمان‌های خالی خود به شما کمک کنند.
قدردانی و تشویق نیز اهمیت بسیاری دارد. باید این حس را به آن‌ها بقبولانید که آنان نیز اعضای کلیدی خانواده هستند و حس مالکیت به خانواده را به آن‌ها تلقین کنید. هنگامی که حس مالکیت در ذهن آن‌ها شکل بگیرد، ناخودآگاه به شما در صرفه جویی در مخارج و روند زندگی کمک خواهند کرد.
اکثر مردم در مورد رهبری و کار گروهی سایرین صحبت می‌کنند اما در خانه خود حتی یک قدم هم برای آن برنمی‌دارند. یک خانواده باید مانند یک تیم برای رسیدن به اهداف مشترکشان با یکدیگر همکاری کنند. همکاری بیشتر بین اعضای خانواده می‌توانند سبب شود تا خانه به پایگاه شادی، رفاه و آرامش خیال تبدیل شود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پنج − دو =